पुणे : पुण्यातील गणेशोत्सवादरम्यान कर्णकर्कश आवाजाविरोधात उभारण्यात आलेल्या नागरिकांच्या आंदोलनाचा पहिला टप्पा यशस्वी झाल्याचा दावा लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने केला आहे. मात्र, गणेश विसर्जनाच्या दिवशी शहरातील अनेक भागांत ध्वनिप्रदूषणाच्या तक्रारी आल्याने नियमांच्या अंमलबजावणीवर पुन्हा प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. मंचाने तयार केलेल्या ऑनलाइन तक्रार निवारण प्रणालीवर पुणे शहरातून एकूण १५८ तक्रारी प्राप्त झाल्या. यातील ६० तक्रारींमध्ये १०० डेसिबल किंवा त्याहून अधिक आवाजाची पातळी नोंदवण्यात आल्याचे मंचाने म्हटले आहे.

विद्यानंद बापट यांच्यावरील हल्ल्यानंतर पुणेकर एकवटले

गणेशोत्सवाच्या पूर्वतयारीच्या सभेतून सामाजिक कार्यकर्ते विद्यानंद बापट यांना बाहेर काढण्यात आले. त्यानंतर सप्टेंबर महिन्यात त्यांच्यावर झालेल्या हल्ल्यामुळे पुण्यातील नागरिकांमध्ये नाराजी निर्माण झाली. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांचा आवाज अशा प्रकारे दडपला जात असेल, तर त्याविरोधात एकत्र आले पाहिजे, या भावनेतून लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाची स्थापना झाल्याचे मंचाचे समन्वयक मुकुंद किर्दत यांनी सांगितले.

या मंचाच्या माध्यमातून डेक्कन जिमखान्यातील कलाकार कट्टा येथे आंदोलन करण्यात आले. त्यानंतर स्वारगेट येथे मोर्चा काढून विविध मागण्यांचे निवेदन पोलीस आयुक्तांना देण्यात आले. बालगंधर्व ते पुणे महानगरपालिका असा मोर्चाही काढण्यात आला. कोणताही राजकीय झेंडा न घेता नागरिक या आंदोलनात सहभागी झाले होते.

ध्वनिप्रदूषणाचे आरोग्यावर होणारे दुष्परिणाम लक्षात घेऊन शहरातील ३५ हून अधिक डॉक्टरांनीही या मोहिमेत सहभागी होत नागरिकांना आवाहन केले.

विसर्जनाच्या दिवशी तक्रारींचा पाऊस; १५८ पैकी ५९ तक्रारी एकाच दिवशी

लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने विकसित केलेल्या ऑनलाइन तक्रार निवारण प्रणालीतून मिळालेली आकडेवारी प्रसिद्ध केली आहे. त्यानुसार, गणेशोत्सवादरम्यान पुणे शहरातून एकूण १५८ तक्रारी प्राप्त झाल्या.

ध्वनिप्रदूषणाच्या तक्रारींची आकडेवारी

स्रोत : लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने दिलेली माहिती

एकूण तक्रारी

१५८

२५ सप्टेंबरच्या तक्रारी

५९

१०० dB किंवा अधिक नोंद

६०

पोलिसांकडेही तक्रार

९१

प्रमुख दिवसांतील तक्रारी

हे आकडे मंचाच्या ऑनलाइन प्रणालीतील नोंदींवर आधारित असून, शहरातील सर्व ध्वनिप्रदूषणाच्या घटनांचे प्रतिनिधित्व करतातच असे नाही.

बाजीराव रोड आणि नातूबाग परिसरातून सर्वाधिक तक्रारी

मंचाने दिलेल्या माहितीनुसार, बाजीराव रोड आणि नातूबाग गणपती मंडळाच्या परिसरातून सर्वाधिक १८ तक्रारी प्राप्त झाल्या. त्याखालोखाल कोथरूडमधून ७, हिंगणे खुर्दमधून ५, तर धनकवडी, कोरेगाव पार्क आणि आंबेगाव या भागांतून प्रत्येकी ४ तक्रारी नोंदवण्यात आल्या.

या आकडेवारीवरून उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी काही भागांत आवाजाच्या मर्यादांचे पालन झाले नसल्याचा दावा मंचाने केला आहे. तक्रार दाखल केल्यानंतर काही ठिकाणी तात्पुरता आवाज कमी करण्यात आला, मात्र त्यानंतर पुन्हा मोठ्या आवाजात ध्वनिक्षेपक सुरू झाल्याचे नागरिकांचे अनुभव असल्याचे मंचाने म्हटले आहे.

थेट पोलीस आयुक्तांना ई-मेल पाठवण्यासाठी स्वतंत्र सॉफ्टवेअर

गणेशोत्सवादरम्यान पोलिसांच्या ११२ क्रमांकावर तक्रार करूनही पुरेशी दखल घेतली जात नसल्याचा अनुभव काही नागरिकांना आला. तसेच तक्रारदाराचे नाव उघड होण्याच्या भीतीमुळे नागरिक तक्रार करण्यास पुढे येत नसल्याचे मंचाच्या निदर्शनास आले.

यावर उपाय म्हणून मंचाने स्वतंत्र ऑनलाइन फॉर्म तयार केला. या फॉर्मवर प्राप्त होणाऱ्या तक्रारी थेट पोलीस आयुक्तांना रिअल टाइम ई-मेलद्वारे पाठवण्याची व्यवस्था करण्यात आली.

मंचाच्या आकडेवारीनुसार, ९१ तक्रारदारांनी पोलिसांकडेही ११२ क्रमांक किंवा व्हॉट्सॲपच्या माध्यमातून तक्रार केल्याचे सांगितले. मात्र, सर्वच तक्रारींचे समाधानकारक निवारण झाले नसल्याचे मंचाचे म्हणणे आहे.

ध्वनिप्रदूषणाबाबत उच्च न्यायालयाचेही महत्त्वाचे निर्देश

मुंबई उच्च न्यायालयाने २२ सप्टेंबर रोजी सण-उत्सवांदरम्यान होणाऱ्या ध्वनी आणि वायुप्रदूषणासंदर्भात महत्त्वाचे आदेश दिले. सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडण्यावर बंदी घालण्यासह ध्वनिप्रदूषणाचे नियम पाळण्याबाबत न्यायालयाने निर्देश दिले आहेत.

लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने या आदेशांचे स्वागत केले आहे. आगामी काळात या आदेशांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी पाठपुरावा करण्याची भूमिका मंचाने घेतली आहे.

धार्मिक असो वा राजकीय कार्यक्रम; कर्णकर्कश आवाजाला विरोध कायम

या आंदोलनाला मिळालेले यश हा केवळ पहिला टप्पा असल्याचे मंचाचे समन्वयक मुकुंद किर्दत यांनी स्पष्ट केले. यापुढे कोणत्याही धर्माच्या, जातीच्या किंवा राजकीय पक्षाच्या कार्यक्रमात ध्वनिप्रदूषण होत असल्यास त्याला विरोध करण्यात येईल, अशी भूमिका मंचाने मांडली आहे.

गणेश मंडळांनी थर्माकोल बंदी, निर्माल्याचे व्यवस्थापन, नदीपात्रात मूर्ती विसर्जन टाळणे आणि रात्री ध्वनिक्षेपक बंद करणे यांसारखे बदल स्वीकारले आहेत. त्याचप्रमाणे आवाजाच्या मर्यादांचे पालन करण्याबाबतही मंडळे आणि इतर संस्था सकारात्मक बदल स्वीकारतील, अशी अपेक्षा मंचाने व्यक्त केली आहे.

ध्वनिप्रदूषणाविरोधातील नागरिकांचा हा पुढाकार भविष्यात प्रदूषणमुक्त पुण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण ठरेल, असा विश्वासही मंचाने व्यक्त केला आहे.